سفر به دریاچه برم فیروز: نگین فیروزه ای زاگرس و راهنمای جامع سفر - مجله آزمون اول

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

موقعیت جغرافیایی و مسیرهای دسترسی

دریاچه برم فیروز در شمال غربی استان فارس، در فاصله حدوداً 90 تا 110 کیلومتری شهر شیراز و در 15 کیلومتری شهرستان سپیدان (اردکان سابق) قرار گرفته است. این دریاچه در ارتفاع تقریبی 3350 متری از سطح دریا و در دامنه کوهی به همین نام واقع شده است.

چگونه به برم فیروز برویم؟

سفر به این دریاچه ترکیبی از رانندگی و کوهپیمایی است:

1. از شیراز تا سپیدان: ابتدا باید از شیراز به سمت شهرستان سپیدان حرکت کنید. این مسیر حدود 90 کیلومتر است و طی کردن آن با خودروی سواری تقریباً 1.5 ساعت زمان می‌برد.
2. از سپیدان تا ابتدای مسیر کوهپیمایی: پس از رسیدن به سپیدان، وارد جاده پیست اسکی پولادکف شوید. پس از طی مسافتی حدود 10 تا 20 کیلومتر، به ابتدای مسیرهای صعود به دریاچه می‌رسید که روبروی پیست اسکی پولادکف قرار دارند.

کوهپیمایی تا دریاچه: انتخاب مسیر مناسب شما

برای رسیدن به دریاچه، راهی جز کوهپیمایی وجود ندارد. چندین مسیر با درجات سختی متفاوت وجود دارد که انتخاب آن‌ها به آمادگی جسمانی، زمان و علاقه شما بستگی دارد. در ادامه دو مسیر اصلی و رایج به تفصیل شرح داده می‌شوند:

1. مسیر دشت (طولانی‌تر با شیب ملایم)

این مسیر که از میان دشت‌های زیبا و وسیع عبور می‌کند، برای خانواده‌ها، کوهپیمایان مبتدی و افرادی که به دنبال یک کوهپیمایی آرام و لذت بردن از مناظر، به‌ویژه دشت لاله‌های واژگون در فصل بهار هستند، ایده‌آل است.

• نقطه شروع دقیق: این مسیر از کنار راهدارخانه شکرک (حدود 10 کیلومتر پس از سپیدان در جاده پیست) آغاز می‌شود. نقطه شروع دیگر، منطقه‌ای به نام «دشت سه چاه» در همین جاده است.
• مسافت و زمان: این مسیر با طول تقریبی 4.9 کیلومتر، بین 3 تا 4 ساعت زمان می‌برد.
• مشخصات فنی: مسیر دارای شیب بسیار ملایم، پاکوب مشخص و پیمایش آن آسان توصیف شده است.
• چشمه و آب: نکته بسیار مهم این است که در طول این مسیر چشمه‌ای وجود ندارد. البته در ابتدای مسیر راهدارخانه یک چشمه آب وجود دارد که تنها منبع آب در طول صعود است. بنابراین حتماً آب کافی به همراه داشته باشید.

2. مسیر دره (کوتاه‌تر با شیب تند)

این مسیر که به عنوان سریع‌ترین راه برای رسیدن به دریاچه شناخته می‌شود، گزینه‌ای مناسب برای کوهنوردان با آمادگی جسمانی متوسط به بالا است که با شیب‌های تند مشکلی ندارند.

• نقطه شروع دقیق: نقطه شروع این مسیر حدود 2 کیلومتر بعد از راهدارخانه شکرک، در کنار یک اتاقک نیمه‌کاره بلوکی در سمت راست جاده است. این مسیر همچنین از نقطه‌ای نزدیک‌تر به ورودی پیست اسکی پولادکف (کمتر از یک کیلومتر) نیز قابل دسترسی است.
• مسافت و زمان: این مسیر با طول تقریبی 2.8 کیلومتر، بین 2 تا 3 ساعت زمان می‌برد.
• مشخصات فنی: مسیر دارای پاکوب مشخص است اما شیب تندی دارد و در بخش‌هایی، به‌خصوص پس از چشمه دوم، بسیار تندتر می‌شود. مسیر از داخل یک دره می‌گذرد و در قسمت‌هایی سنگلاخی است.
• چشمه و آب: یکی از مزایای مهم این مسیر، وجود حداقل دو چشمه در طول راه است که امکان برداشت آب را فراهم می‌کند.

جدول مقایسه مسیرهای کوهپیمایی

بهترین زمان برای سفر

انتخاب زمان مناسب برای سفر به برم فیروز، تأثیر مستقیمی بر تجربه شما از این سفر خواهد داشت.

• بهار (اردیبهشت و خرداد): بدون شک، بهترین زمان سفر به برم فیروز، اواسط اردیبهشت تا اواخر خرداد و اوایل تیر است. در این دوره، برف‌های زمستانی آب شده و دریاچه را در پرآب‌ترین حالت خود به نمایش می‌گذارند. دشت‌های اطراف سرسبز و پوشیده از گل‌های وحشی رنگارنگ، به‌ویژه لاله‌های واژگون، منظره‌ای خیره‌کننده را خلق می‌کنند.
• تابستان: هوای منطقه در تابستان خنک و دلپذیر است و مکان مناسبی برای فرار از گرمای شهر محسوب می‌شود. با این حال، از سرسبزی و طراوت بهاری کاسته شده و سطح آب دریاچه نیز ممکن است کاهش یابد.
• پاییز و زمستان: در فصل پاییز هوا به‌سرعت سرد می‌شود. زمستان‌های برم فیروز بسیار سخت و پربرف است و دریاچه کاملاً یخ می‌زند. دسترسی به منطقه در این فصول بسیار دشوار بوده و تنها برای کوهنوردان حرفه‌ای با تجهیزات کامل زمستانی امکان‌پذیر است.

توصیف دریاچه و طبیعت اطراف

دریاچه برم فیروز: این دریاچه کوچک که عمق آن به حدود 2.5 متر می‌رسد، از آب شدن برف‌های کوه‌های اطراف شکل می‌گیرد. در زبان محلی، «برم» به معنای آبگیر و تالاب کوچک است و رنگ فیروزه‌ای آب در برخی فصول، وجه تسمیه نام آن است.

کوهستان و قله‌ها: دریاچه در دامنه جنوبی قله برم فیروز (که نام اصلی آن «ریز بلند» است) قرار دارد. این قله با ارتفاع 3720 متر، دومین قله مرتفع استان فارس به شمار می‌رود. بارش فراوان برف در این کوهستان، آن را به منبع اصلی تأمین آب بسیاری از چشمه‌های شهرستان سپیدان، از جمله چشمه معروف شش پیر تبدیل کرده است.

پوشش گیاهی و جانوری: در فصل بهار، این منطقه به یک علفزار وسیع تبدیل می‌شود که گیاهانی چون پونه کوهی، جاشیر، بن سرخ (نوعی پیاز وحشی)، لاله‌های واژگون، گل حسرت و گونه‌هایی از فرفیون در آن می‌رویند. این منطقه از نظر گیاهان دارویی بسیار غنی است و تیره‌های نعناعیان و کاسنیان بیشترین فراوانی را دارند. حیات وحش منطقه نیز شامل پستانداران بزرگی چون خرس قهوه‌ای، گرگ، کفتار، روباه و شغال و پستانداران کوچکی مانند خرگوش است. پرندگانی مانند کبک و انواع خزندگان نیز در این منطقه زندگی می‌کنند.

تفریحات و فعالیت‌ها

• کوهپیمایی و طبیعت‌گردی: اصلی‌ترین فعالیت در این منطقه، لذت بردن از مسیر پیمایش و تماشای مناظر طبیعی است.
• قایق‌سواری: برخی گردشگران با به همراه داشتن قایق‌های بادی کوچک، از قایق‌سواری در آب آرام دریاچه لذت می‌برند.
• عکاسی: مناظر بکر کوهستان، دریاچه و دشت‌های پر از گل، سوژه‌های فوق‌العاده‌ای برای عکاسی فراهم می‌کنند.

راهنمای صعود به قله ریز بلند (قله برم فیروز)

صعود به قله «ریز بلند» تجربه‌ای مکمل برای سفر به این منطقه است.

• مسیر و درجه سختی: صعود از کنار دریاچه آغاز شده و حدود 1 تا 1.5 ساعت زمان می‌برد. مسیر دارای پاکوب مشخص و شیب ملایمی است و درجه سختی آن سبک تا متوسط ارزیابی می‌شود که برای کوهنوردان با آمادگی جسمانی معمولی مناسب است.
• تجهیزات لازم: برای صعود در فصول گرم به کفش کوهپیمایی، باتوم، لباس گرم برای مقابله با باد قله، عینک آفتابی، کرم ضدآفتاب و آب کافی نیاز دارید. صعود زمستانه به دلیل برف سنگین و یخبندان، نیازمند تجهیزات کامل زمستانی مانند کرامپون (یخ‌شکن) و کلنگ بوده و تنها برای کوهنوردان حرفه‌ای توصیه می‌شود.
• چشم‌انداز از فراز قله: از بالای قله، چشم‌انداز وسیع و خیره‌کننده‌ای از رشته‌کوه زاگرس قابل مشاهده است. در هوای صاف، می‌توان قلل دنا، قله بل (بلندترین قله فارس) و دریاچه سد درودزن را مشاهده کرد.

کمپینگ و شب‌مانی در کنار دریاچه

کمپینگ در ارتفاع بیش از 3300 متری تجربه‌ای فراموش‌نشدنی است اما نیازمند آمادگی کامل است.

• مکان و زمان: اطراف دریاچه مکان‌های صاف و مناسبی برای برپایی چادر دارد. بهترین زمان برای این کار اواخر بهار (اردیبهشت و خرداد) است.
• تغییرات دمایی: دمای هوا در شب به شدت کاهش می‌یابد و ممکن است به زیر 10 درجه سانتی‌گراد برسد. حتماً کیسه خواب مناسب دمای صفر و زیر صفر، لباس گرم و چادر ضدباد به همراه داشته باشید.
• ایمنی در برابر حیات وحش: این منطقه زیستگاه حیواناتی چون خرس، گرگ و روباه است. مواد غذایی و زباله‌ها را در ظروف دربسته و دور از چادر نگهداری کنید. هرگز به حیوانات وحشی غذا ندهید و از روشن کردن آتش بدون مراقبت خودداری کنید.
• آب و پخت‌وپز: آب آشامیدنی را از چشمه‌های مسیر تأمین کنید؛ آب دریاچه به دلیل راکد بودن مناسب نیست. برای پخت‌وپز از اجاق‌های سفری و کپسول گاز استفاده کنید و از آسیب به پوشش گیاهی شکننده منطقه بپرهیزید.

جاذبه‌های دیدنی اطراف

سفر به سپیدان تنها به دریاچه برم فیروز محدود نمی‌شود. در نزدیکی این منطقه، جاذبه‌های طبیعی و تفریحی دیگری نیز وجود دارند :

پیست اسکی پولادکف: تفریح در تمام فصول

این مجموعه که دومین پیست اسکی بزرگ و بین‌المللی ایران است، در مسیر دسترسی به برم فیروز قرار دارد. پولادکف یک مجموعه چهار فصل است که در زمستان برای اسکی روی برف و در تابستان برای تفریحاتی چون اسکی روی چمن، اسب‌سواری و دوچرخه‌سواری کوهستان فعال است. این مجموعه دارای تله‌کابین، هتل چهار ستاره و رستوران است.

آبشار مارگون: شکوه یک آبشار چشمه‌ای

آبشار مارگون با ارتفاع 70 متر و عرض 100 متر، یکی از باشکوه‌ترین آبشارهای چشمه‌ای جهان است. این آبشار حاصل جوشش هزاران چشمه از دل دیواره صخره‌ای کوه است. مسیر دسترسی تا نزدیکی آبشار ماشین‌رو بوده و امکانات رفاهی اولیه در محوطه ورودی آن فراهم است.

چشمه شش پیر: تلاقی طبیعت، تاریخ و افسانه

این چشمه پرآب که به "عروس دریاچه‌های ایران" شهرت دارد، در فاصله کمی از اردکان قرار گرفته است. مطالعات نشان می‌دهد که یکی از منابع اصلی تأمین آب آن، ذوب شدن برف‌های کوه برم فیروز است. این مکان به دلیل آب زلال، طبیعت زیبا و اهمیت تاریخی و فرهنگی (وجود سنگ‌نوشته قاجاری و تقدس نزد مردم محلی) شهرت دارد.

گزینه‌های اقامت در سپیدان

به غیر از هتل پولادکف، گزینه‌های متنوعی برای اقامت در شهر سپیدان و روستاهای اطراف وجود دارد :

• اقامتگاه‌های بوم‌گردی: برای تجربه زندگی روستایی و عشایری، می‌توانید در اقامتگاه‌هایی مانند "سرای هما"، "بابا خان"، "بوم کلبه کهکران" و "خانه صلاحی" در روستاهای کهکران، هماشهر و مارگون اقامت کنید.
• اجاره ویلا و سوئیت: در شهر سپیدان و مناطقی مانند سربست، ویلاها، آپارتمان‌ها و سوئیت‌های متعددی با امکانات مختلف برای اجاره وجود دارد.
• چادرهای عشایری: برای تجربه‌ای منحصربه‌فرد، بوم‌گردی عشایری "آتایورد" در روستای کهکران، فرصت اقامت در چادرهای عشایر قشقایی و آشنایی با فرهنگ آن‌ها را فراهم می‌کند.

اهمیت فرهنگی، حفاظتی و چالش‌های زیست‌محیطی

• اهمیت برای جوامع محلی: این منطقه از دیرباز ییلاق عشایر قشقایی بوده و حضور آن‌ها در فصول گرم، بخشی از اکوسیستم و فرهنگ منطقه است.
• روز برم فیروز: یک حرکت مردمی برای حفاظت: اولین جمعه خردادماه به عنوان «روز برم فیروز» شناخته می‌شود. این نام‌گذاری یک حرکت خودجوش و مردمی است که توسط کوهنوردان و تشکل‌های مردم‌نهاد با هدف جلب توجه به اهمیت حفاظت از این اکوسیستم و ترویج گردشگری مسئولانه شکل گرفته است. در این روز، گروه‌های دوستدار طبیعت با صعود به منطقه، برنامه‌هایی مانند پاکسازی طبیعت از زباله‌ها را اجرا می‌کنند.
• وضعیت حفاظتی و چالش‌های پیش رو:
  • منطقه حفاظت‌شده: با توجه به اهمیت اکولوژیکی، مساحتی بالغ بر 17,731 هکتار از اراضی برم فیروز در تاریخ 15 دی‌ماه 1398 به عنوان «منطقه حفاظت‌شده» به ثبت رسیده است. این اقدام، بستر قانونی برای مدیریت و حفاظت از منطقه را فراهم کرده است.
  • تهدیدات زیست‌محیطی: افزایش گردشگری، چالش‌هایی جدی به همراه داشته است. انباشت زباله و آلودگی آب، فرسایش خاک ناشی از تردد خودروهای آفرود و چرای بی‌رویه دام، و فشار بر حیات وحش از مهم‌ترین این تهدیدات هستند.
  • اقدامات مدیریتی: در پاسخ به این تهدیدات، سازمان حفاظت محیط زیست اقداماتی مانند مسدود کردن مسیرهای آفرود و جلوگیری از کوچ زودهنگام عشایر را اجرا کرده است. همچنین طرح‌هایی مانند احداث پاسگاه محیط‌بانی برای نظارت بهتر، پیشنهاد شده است. تشکل‌های مردم‌نهاد مانند «انجمن سبزاندیشان برم فیروز» نیز در برگزاری برنامه‌های حفاظتی و پیگیری مشکلات نقش فعالی دارند.
• ریشه نام‌ها:
  • «برم فیروز»: «بَرم» در گویش محلی به معنای آبگیر و دریاچه کوچک است و «فیروز» به رنگ فیروزه‌ای آب آن اشاره دارد.
  • «ریز بلند»: نام اصلی قله، «ریز بلند» است که به بادهای شدیدی اشاره دارد که سنگ‌های ریز (ریز) را از روی زمین بلند می‌کند.

نکات ضروری برای سفر

• تجهیزات مورد نیاز: کفش مناسب کوهنوردی، باتوم، لباس گرم (حتی در تابستان)، کرم ضدآفتاب، عینک آفتابی، کلاه، آب آشامیدنی کافی و خوراکی‌های انرژی‌زا ضروری است.
• امکانات رفاهی: در محوطه دریاچه هیچ‌گونه امکانات رفاهی وجود ندارد و باید کاملاً خودکفا باشید.
• نکات ایمنی: قبل از حرکت وضعیت آب‌وهوا را بررسی کنید. به دلیل ارتفاع بالا، با احتیاط حرکت کنید تا دچار ارتفاع‌زدگی نشوید. آنتن‌دهی تلفن همراه در منطقه پایدار نیست. استفاده از فایل GPS مسیر به شدت توصیه می‌شود.
• حفاظت از محیط زیست (منطقه حفاظت‌شده): به یاد داشته باشید که برم فیروز یک «منطقه حفاظت‌شده» است. لطفاً تمام زباله‌های خود را جمع‌آوری کرده و با خود به شهر بازگردانید. از آسیب رساندن به پوشش گیاهی شکننده، روشن کردن آتش در مکان‌های نامناسب و ایجاد آلودگی صوتی که آرامش حیات وحش را بر هم می‌زند، جداً خودداری کنید. تردد با خودروهای آفرود در این منطقه ممنوع و مخرب است.

خلاصه

سفر به دریاچه برم فیروز تجربه‌ای منحصربه‌فرد از طبیعت‌گردی در ارتفاعات استان فارس است. این دریاچه فصلی که در 90 کیلومتری شیراز و در نزدیکی سپیدان قرار دارد، از طریق یک مسیر رانندگی و سپس کوهپیمایی قابل دسترسی است. دو مسیر اصلی برای صعود وجود دارد: یک مسیر ملایم و طولانی‌تر (3-4 ساعت) مناسب خانواده‌ها و یک مسیر تند و کوتاه‌تر (2-3 ساعت) برای کوهنوردان. بهترین زمان بازدید، فصل بهار (اردیبهشت و خرداد) است. این سفر برای علاقه‌مندان به کوهپیمایی، کمپینگ و طبیعت بکر مناسب است اما به دلیل نبود امکانات، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و تجهیزات کامل است. کوهنوردان می‌توانند به قله 3720 متری «ریز بلند» نیز صعود کنند. بازدیدکنندگان همچنین می‌توانند از جاذبه‌های نزدیک مانند پیست اسکی پولادکف، آبشار مارگون و چشمه شش پیر دیدن کرده و در اقامتگاه‌های بوم‌گردی یا ویلاهای منطقه اقامت کنند. این منطقه که در سال 1398 به عنوان «منطقه حفاظت‌شده» به ثبت رسیده ، به عنوان ییلاق عشایر قشقایی نیز از اهمیت فرهنگی بالایی برخوردار است. با توجه به چالش‌های زیست‌محیطی ناشی از گردشگری، سفر مسئولانه و حفاظت از این اکوسیستم شکننده ضروری است.